T.C.

TARIM ve KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI

Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü

Hizmet Birimleri

Kurum Bilgileri

Veri Tabanı

AB Projeleri

 

TAVUK VEBASI (Avian İnfluenza ,  Kuş Gribi, Pestis Avium, Bird Flu)

Avian influenza (AI) evcil ve yabani kanatlılar ile memeli hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek morbidite ve mortalite ile seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.

İnfekte tavuklarda yüksek mortalite ile seyreden bu hastalık olgusu ilk kez 1878 yılında İtalya’da belirlenmiş ve hastalık "tavuk vebası" olarak adlandırılmıştır. Bu hastalığın etkeninin bir virus olduğu 1901 yılında ortaya konulmuş olmasına karşın, etkenin 1930'lu yıllarda ilk kez izole edilen memeli influenza A virusları ile ilişkili olduğu ancak 1955 yılında gösterilebilmiştir. Hindilerde ise ilk izolasyon 1963 yılında Kuzey Amerika’da yapılmıştır

ETYOLOJİ

Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur. virus

Influenza viruslarının 3 tipi identifiye edilmiştir. Bunlar Influenza A,B ve C tipleridir. A Tipi influenza virusunun yüzey antijenik protein yapısına göre iki grup altında toplam 144 alt tipte sınıflandırılmıştır. Birinci grup hemagglutinin protein (HA) 16 farklı alt tip  (H1-H16), diğer grup neuraminidase protein (NA) yapısına göre farklı 9 alt tip  (N1-N9) tespit edilmiştir. Influenza virusunun patojenitesi alt tiplere göre değişiklik gösterir.  Günümüzde patojenik izolatlar influenza A viruslarının H5 ve H7 alt tipleri olarak belirlenmiştir. Bu suşlar % 100'lere varan düzeyde ölümlere sebep olabilirler. Diğer suşlar ya çok az hastalık belirtisine sebep olurlar ya da hiç farkedilmezler. Fakat bununla beraber bu ailede yer alan Influenza viruslarının antijenik yapılarının hızla değişim eğilimleri vardır. Düşük patojeniteye sahip suşlar değişime uğrayarak hızla gerçek öldürücü suşlar haline dönüşebilir.

İnfluenza virusları ılıman ve kutuplara yakın bölgelerdeki insan, domuz ve at populasyonlarında belirli zamanlarda, özellikle kış mevsiminde, tropikal ve subtropikal bölgelerde ise bütün yıl boyunca görülmektedir. Bununla beraber kanatlı ve deniz memelilerinde herhangi bir zamanda influenza salgınları çıkabilir. Kıtalar arası çıkan salgınlarda, virusun alttiplerinde bir benzerlik yoktur. Bu da şunun önemini vurgular; yatay enfeksiyonların yanında, genetik mutasyonlarda hastalığın etkisi ve şiddeti üzerinde büyük bir rol oynamaktadır.

Avian İnfluenza(AI) viruslarının doğal ve pandemik siklusu

BULAŞMA

-İnfekte hayvanların sekresyonları ile, özellikle dışkı ile direk temas,

-Kontamine yem, su, ekipman ve kıyafetlerle,

-Klinik olarak hastalık belirtilerini göstermeyen su ve deniz kuşlarıyla,

-Kırık ve çatlak kontamine yumurtalar civcivleri kuluçka makinasında iken infekte edebilir.

VİRÜSUN DIŞ ORTAMLARDA YAŞAM SÜRELERİ

Çevrede: Influenza virusları çevresel ortamda ve özellikle serin ve nemli koşullarda uzun zaman sürelerinde canlılıklarını korurlar. Dışkı materyalinde enfektivite 4 0C’de 30-35 gün, 20 0C’de 7 gün sure ile muhafaza olduğu, ayrıca Influenza virusları çok fazla su kuşlarının bulunduğu göllerden ve havuz sularından izole edilmiştir.

Karkaslarda: AI virüsü karkaslarda ortam sıcaklıklarında yalnızca birkaç gün canlılığını koruyabilirken buzdolabı sıcaklıklarında 23 güne kadar canlı kalır. Viremik safhada işlenen kuşlar virüs içeren kanları veya dışkı materyali ile diğer karkasları bulaştırırlar. Paketleme ve depolama sırasında oluşabilen damlama da enfekte karkaslardan kontamine olmuş olmaları ihtimalinden dolayı önemlidir.

Et ürünlerinde: Merkez iç sıcaklığın 71 °C ye ulaştığı bir ısıl işlem uygulamasında 1 saniyelik süre, Tavuk vebası(kuş gribi,avian influenza, HPNAI) virüsünün kanatlı etinde inaktivasyonu için uygundur.

AI virusunun kimyasal ve fiziksel etkenlere karşı dayanıklılığı;

Temperature ; 560C/3 saat, 600C/30 dakikada inaktive olmaktadır

Dezenfeksiyon: Formalin ve iyot bileşikleri ile inaktive olmaktadır

pH: Asitik pH larda inaktive olmaktadır

Kimyasallar: Oxidising agents, sodium dodecyl sulphate, lipid solvents, ß-propiolactone inaktive olmaktadır

İNKÜBASYON SÜRESİ

Hastalığın kuluçka süresi 3-5 gündür. Genellikle 24-36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1-7 gün içerisinde ölürler.

KLİNİK BELİRTİLER

-Avian İnfluenza enfeksiyonunda klinik semptomlar çeşitlidir ve virus suşlarının virulensi, etkilenen tür, yaş, çevre  ve aynı anda seyreden bakteriyal hastalıklar semptomların üzerine etkilidir.

-Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal,

-Yumurta veriminde durma noktasına varacak şekilde şiddetle azalma, yumurta kabuğunun yeterince gelişmemesine bağlı olarak şekilsiz yumurta,

-Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve siyanoz şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir. ödem boğulma ile sonuçlanan solunum güçlüğüne neden olur. burun deliklerinden grimsi kanlı bir eksudat gelir. Ayaklarda morarma, özellikle hindi palazlarında solunum yollarının tıkanması ilgi çekicidir.

-Kitle halinde ani ölümler (% 100'e varan),

-Hastalanan hayvanlar çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda eksitasyon, konvulsiyonlar veya dönme hareketleri ve ataksi dahil olmak üzere sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir. Yumurta verimindeki ani düşüşün yanısıra yumurta kabuğunda renk açılması, kalitesinde bozukluk şekillenmesi ve incelme dikkat çekici şekilde artar.

Klinik belirtilere bakılarak hastalık teşhis edilemez. Kesin teşhis için laboratuvar teyidi şarttır.

Hırıltılı ve güç solunum Gözyaşı akıntısı Deride ve kaslarda kanamalar
İbik ve sakallarda ödem, siyanoz ve kanamalar

Boyunda ödem ve deri altında eksudat

Otopsi Bulguları

Patolojik bulgular virusun virulensine ve kanatlı türlerine göre değişkenlik gösterir. Ölüm sertliği ölümü takiben hemen şekillenir. Ani ölümlerde herhangi bir lezyon belirlenemezken ileri safhalarda;

Tavuklarda

  • Kaslarda şiddetli (ağır)kanamalar,
  • Dehidrasyon,
  • Baş ve boyun bölgesinde subcutan ödemler,
  • Burun ve ağız boşluğunda irinli akıntı,
  • Konjuktiva'da şiddetli kanamalar, bazen peteşiler,
  • Tracheanın lumeninde yoğun mukoz exudatı, ya da şiddetli hemorajik tracheitis,
  • Sternum'un iç kısmında serosada ve abdominal yağlarda, serosal yüzeylerde ve vücut boşluğunda peteşiyal kanamalar
  • Böbreklerde ağır kanamalar, bazen tubuluslarda ürat birikintileri ile birlikte ovaryumlarda hemorajiler ve dejenerasyon,
  • Proventrikulusun mukozal yüzeyinde, özellikle taşlık ile birleşme yerinde hemorajiler,
  • Taşlık'ın iç tabakasında hemorajiler ve erozyonlar (ülserler),
  • Bağırsak mukozasındaki lenfoid dokularda hemorajik odaklar,
  • Yumurta tavuklarında yumurtalıklarda kanamalar veya nekrotik odaklarla birlikte dejenerasyonlar

Hindilerde; lezyonlar tavuklarda görülenlerle benzerdir, fakat aynı derecede belirgin olmayabilir.

Ördeklerde; HPAI ile infekte olabilir ve virusu saçabilir, klinik semptomları ya da lezyonları göstermeyebilir.

TEŞHİS, AYIRICI TEŞHİS

Klinik semptom, anemnez, otopsi bulguları kesin teşhis için yeterli değildir. Hastalığın kesin teşhisi laboratuvarda virusun izolasyonu ve identifikasyonu ile mümkündür.

Avian İnfluenza klinik olarak;

Teşhis için laboratuvara gönderilecek materyaller (örnekler)

Laboratuar Teşhis Yöntemleri

Etkenin identifikasyonu

Serolojik Testler

Özellikle ilk izolasyonda Newcastle hastalığının elimine edilmesi yönünden HI testi pratik öneme sahiptir. Serolojik testler bilhassa epidemiyolojik çalışmalarda ve saha koşullarındaki salgınların belirlenmesinde kullanılır

AI’nin teşhisinde kullanılan mevcut test metotları ve sürecleri

Gerekli Numuneler

Testin Saptayacağı Etken

Sonuç alma süresi

İmmünofloresan

Taze doku (pankreas)

Viral antijen

4 saat

İmmünohistokimya

Formolde tespit edilmiş dokular

Viral antijen

2 gün

Virüs izolasyonu

Dokular

Virüs

2–10 gün

HI, EM/İmmün EM ve Nörominidaz testi ile ile virüs tanımlaması

Virüs izolatı

Spesifik antijenler

4 gün

Sürülerde ve çevre sürülerde seroloji: Alttip spesifik HI, grupspesifik ELISA/ AGID

Serum

Antikor

1 gün

Patojenite testleri: kanatlı eprüvasyonu

Virüs izolatı

Patojen ve virüsün patojenitesi

2–8 gün

PCR / Gen sekans tespiti

virüs izolatı

RNA genomunda Virulens markörleri

(işaretleyicileri)

6-12 saat/ 2-3 gün

KORUNMA

Bu hastalığın çok bulaşıcı ve öldürücü bir hastalık olması yanında insanlara da bulaşabileceği dikkate alınarak Biyogüvenlik Tedbirlerini buna göre almaları gerekmektedir. (Detaylı bilgi Kanatlı Yetiştiriciliğinde Biyogüvenlik bölümünde yer almaktadır.)

Avian Influenza hastalığına yönelik bir tedavi yoktur. Birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de ihbarı mecburi hastalıklar arasındadır ve devletçe kontrolü esas alınmıştır. Hastalıktan dolayı itlaf edilen hayvanların sahiplerine bedeli ödenmektedir.

Medikal profilaksi

Tavuk Vebası (avian influenza,kuş gribi, HPAI) Hastalığına Müdahale Eden Personelin (Vet. Hek, Tekniker, VST, İşçi v.s ) Kendi Sağlığını Koruması için Alması Gereken Tedbirler

a) Mihrak için ayrılmış banyo altyapısı bulunan tek bir oda tahsis edilmelidir

b) Bu odalara girecek kişilerin kullanması için Avrupa Birliği EN 149:2001 standartlarında onaylanmış FFP3 solunum maskesi. Kişi bu maskeyi odaya girmeden önce yüz yapısına uygunluğunu test etmelidir.

c) Hastalıktan şüpheli veya bulaşmanın muhtemel olduğu vakalara müdahale eden tüm personel sıvı geçirmez özelikte vucudu iyi saran tulum ve elli iyice kavrayan eldivenler kullanmalıdır

d) El temizliğinde genel hijyen tedbirlerine özel bir önem verilmelidir.(Eller bol su ve sabun ile en az 30 saniye yıkanacaktır)

e) Kuş gribine yakalanmış veya bundan şüpheli hayvanlarla temas eden bütün çalışanların koruyucu gözlük kullanmaları gerekmektedir.

f) Bütün hasta, ve hastalıktan veya bulaşmadan şüpheli hayvanlar ile tıbbi attıkların sızdırmaz tıbbı atık torba/çanta/konteynır lara konularak biogüvenlik tedbirleri kapsamında imha edilmesi gerekmektedir.

g) Hastalık halinde çevreye bulaşma ihtimali olan mekanların Hypochlorite(formalin, iyot bileşikleride olabilir) ile dezenfekte edilmesi gerekmektedir.

h) Hastalığa müdahele eden personelin çamaşırları hastalık bulaşanı olarak kabul edilmelidir.

ı) Tavuk vebası hastalığı çıkan bölgede “hasta veya ölmüş hayvanlarla” temasta olanlardan “bu hayvanları yemleyen, sulayan, atıklarını ve barınaklarını temizleyenlerle, gerekli korunma tedbirlerini almadan hayvanların itlafında veya ölü hayvanların bertaraf edilmesinde görev yapanlar” Mutlaka İl Sağlık Müdürlüklerine müracatı sağlanmalıdır.

Koruyucu materyal giyilirken

Koruyucu materyal çıkarılırken

Dünyada Kuş Gribi;

YIL

ÜLKE

VİRÜS TİPİ

İTLAF ve ENFEKSİYON SAYISI

1959

İskoçya

H5N1

2 kuş sürüsü

1961

Güney Afrika C.

H5N3

1 300 tavuk

1963

İngiltere

H7N3

29 000 hindi

1966

Kanada

H5N9

8 100 hindi

1969

Avustralya

H7N7

25 000 civciv, 17 000 tavuk, 16 000 ördek

1979

Almanya

H7N7

Sayı verilmemiştir.

1979

İngiltere

H7N7

3 hindi çiftliği

1983

ABD

H5N2

452 çiftçikte 17 milyon tavuk

1983

İrlanda

H5N8

8 640 hindi, 28 020 tavuk, 270 000 ördek

1985

Avustralya

H7N7

24 000 damızlık, 27 000 civciv, 17 000 et tavuğu, 118 518 civcivi

1991

İngiltere

H5N1

8 000 hindi

1992

Avustralya

H7N3

12 700 damızlık, 5 700 ördek

1995

Avustralya

H7N3

22 000 civciv

1995

Meksika

H5N2

360 çiftlik

1995

Pakistan

H7N3

3.2 milyon tavuk

1997

Avustralya

H7N4

158 000 tavuk

1997

Hong Kong

H5N1

1.8 milyon tavuk, 18 insana bulaştı ve 6 kişi öldü

1997

İtalya

H5N2

2 166 tavuk, 1 500 hindi, 2 332 ördek

1999

İtalya

H7N1

413 çiftlik, 8 milyon civciv, 2.7 et tavuğu, 1.6 milyon damızlık tavuk, 247 000 bıldırcın, 387 deve kuşu

2002

Hong Kong

H5N1

Sayı verilmemiştir, 2 insana bulaştı

2002

Çin

H9N2

Sayı verilmemiştir, 5 insana bulaştı

2002

Hollanda

H7N7

Sayı verilmemiştir.

2003

Hong Kong

H5N1

Sayı verilmemiştir, 2 insana bulaştı

2003

Hollanda
Belçika
Almanya

H7N7

48 milyon tavuk, 82 insana bulaştı, 1 kişi öldü

2003

Güney Kore

H5N1

3 milyon tavuk

2003

Tayvan

H5N2

Sayı verilmemiştir.

2003

Hong Kong

H9N2

100 000 civciv, 1 insana bulaştı

2004-2005

Vietnam

H5N1

42 Milyon tavuk, 91 insana bulaştı, 41 kişi öldü

2004

Japonya

H5N1

2 milyon tavuk

2004-2005

Tayland

H5N1

63 milyon tavuk, 17 insana bulaştı, 13 kişi öldü

2004

Kamboçya

H5N1

Sayı verilmemiştir.

2004

Endonezya

H5N1

10 milyon tavuk

2004

Pakistan

H7N9

Sayı verilmemiştir.

2004

Laos

H5N1

Sayı verilmemiştir.

2004

Çin

H5N2

15 000 tavuk ve ördek

2005

Türkiye

H5N1

1 milyondan fazla tavuk, ördek, hindi, kaz

Kaynak ve detaylı bilgi için Uluslararası Salgın Hastalıklar Teşkilatı (OIE) http://www.oie.int/downld/AVIAN%20INFLUENZA/A_AI-Asia.htm

Tavuk Vebası Hastalığı (Avian Influenza) Mevzuatı
Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Genel hükümler dışında Tavuk Vebası Hastalığı (Avian Influenza) hastalığına ait spesifik mevzuat (detaylı bilgi için Genel Müdürlüğümüz Mevzuat bölümüne bakınız)

"Madde 116- Tavuk vebası hastalığının çıktığını haber alan hükümet veteriner hekimi hastalık mahallinde gerekli muayene ve incelemeleri yapar, laboratuvar raporuna istinaden hastalık çıkış raporunu düzenler. Hayvan sağlık zabıtası komisyonu hastalık çıkış kararını alır ve ilan eder.

a) Tavuk vebası hastalığının çıkmış olduğu yere hükümet veteriner hekimi gelinceye kadar ölen kanatlılara ait kadavralar saklanır. Kokuşanlar yakılarak veya gömülerek imha edilir. Hastalık çıkan yere gelen hükümet veteriner hekimi teşhis için laboratuvara marazi madde gönderir.

b) Laboratuvar sonucu gelinceye kadar geçici kordon konularak hasta kanatlılar ile bulaşmadan şüpheli kanatlılar ayrı bir yerde bulundurulur. Hastalıksız kanatlıların hastalarla teması önlenir.

c) Hasta ve hastalıktan şüpheli kanatlıların bulunduğu yere bakıcı ve ilgililerden başkasının girmesine izin verilmez, bakıcıların diğer kümeslerle ilişkisi kesilir. Buralarda gerekli dezenfeksiyon tedbirlerinin alınması zorunludur.

d) Hastalık çıkan bölgenin giriş ve çıkışlarına tavuk vebası yazılı levhalar asılır. Karantinaya alınan yerlere evcil ve yabani hiçbir kanatlı hayvan sokulmaz ve buralardan başka yerlere de kanatlı hayvan nakline izin verilmez. Hastalık çıkan kümes veya çiftlikteki tüm kanatlılar imha edilir.

e) Hastalık sebebi ile karantinaya alınan yerlerden yumurta, kanatlı gübresi, tüyü ve yemlerin dışarı çıkarılması yasaklanır, bu hayvan maddeleri imha edilir.

f) Nakliyat sırasında kanatlılarda veba hastalığından şüphe edildiğinde bütün hayvanlar bulunduğu yerin il ve ilçe müdürlükleri tarafından karantinaya alınır. Hastalığın kesin tespiti yapıldığında da tüm kanatlı ve altlıklar imha edilir.

g) Hastalık çıkan kümeslerde karantina tedbirleri son imhadan 21 gün sonra gerekli dezenfeksiyonlar yapılarak kaldırılır.

h) Yurt dışından hudut giriş kapılarına getirilen tavuklarda veba hastalığı tespit edildiğinde bulundukları yerde imha edilir.

i) Tavuk vebası hastalığı mücadelesinde bu Yönetmelik’te yer almayan hususlarda Tavuk Vebası Korunma ve Mücadele Talimatnamesi’ne göre işlem yapılır." (Değişiklik 27/2/2001 tarih ve 24331 sayı, 2001/2012 Karar Sayısı)

Tavuk Vebası(avian influenza) Mücadele Talimatnamesi

Detaylı bilgi için lütfen Bakanlığımız il-İlçe müdürlüğüne başvurunuz.

Önemli bazı başvuru kaynakları;

http://www.oie.int/eng/AVIAN_INFLUENZA/home.htm

İlk yayınlama tarihi 12.10.2005, Son Güncelleme Tarihi: 24.04.2006

Kaynak :Dr. Fethiye ÇÖVEN, Dr. Yıldırım BEYAZIT, OIE, WHO

 

©KKGM - Akay Cad. No:3 Bakanlıklar/ANKARA   Tel: (009)-0312-4174176