T.C.

TARIM ve KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI

Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü

Hizmet Birimleri

Kurum Bilgileri

Veri Tabanı

AB Projeleri

 

TAVUK VEBASI (Avian İnfluenza, Kuş Gribi, Kanatlı Vebası) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Hastalık nedir?

Avian influenza (AI), tavuk vebası, kuş gribi olarakta adlandırılan hastalık; evcil ve yabani kanatlı hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek oranda bulaşma ve ölümle seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.

Kanatlılarda Influenza A virusları Yüksek Patojeniteli (HPAI) ve Düşük Patojeniteli (LPAI) olmak üzere iki grup altında sınıflandırılır. Yüksek Patojeniteli olanlar; ciddi hastalık oluştururlar, Ölüm oranı % 100’e ulaşabilir, Düşük Patojeniteli olanlar; Hafif solunum yolları enfeksiyonuna bağlı belirtilerin yanında, halsizlik ve yumurta veriminde düşme görülür. Diğer hastalıklarla ve kötü bakım ve idare ile daha şiddetli hastalık oluşturur.

2. Hastalığın etkeni nedir?

Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur.

3. İhbarı mecburi bir hastalık mıdır? Bildirimler nerelere yapılmaktadır.?

Evet, 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanunu gereği bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Bildirimler İl ve İlçe tarım müdürlüklerine yapılmaktadır.(İletişim Adresleri)

4. Tavuk Vebası (avian influenza, kuş gribi) ile ilgili Mücadele mevzuat var mı? Varsa nelerdir?

Evet mücadele mevzuatı vardır. Bunlar 3285 Sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununu, Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliği, Tavuk Vebası Mücadele Talimatı (detaylı bilgi için bakınız bölümümüze bakınız)

5. Kanatlı işletmeleri kayıt altında mıdır?

Evet bütün kanatlı işletmeleri(ticari) sürü bazında Bakanlığımızca kayıt altına alınmıştır.

6. Kuş gribi virusu dış ortamda ne kadar süre yaşamaktadır?

Çevrede: Influenza virusları çevresel ortamda ve özellikle serin ve nemli koşullarda uzun zaman sürelerinde canlılıklarını korurlar. Dışkı materyalinde 4 0C’de 30-35 gün, 20 0C’de 7 gün sure ile muhafaza olmaktadır.

Karkaslarda: AI virüsü karkaslarda ortam sıcaklıklarında yalnızca birkaç gün canlılığını koruyabilirken buzdolabı sıcaklıklarında 23 güne kadar canlı kalır. (Detaylı bilgi için Gıda Güvenliği bölümümüze bakınız)

Et ürünlerinde: 560C/3 saat, 600C/30 dak., inaktive olmaktadır.(OIE)

7. Kuş gribi(avian influenza) en çok hangi hayvanlarda görülür?

Kanatlı İnfluenza virusları, bütün dünyada birçok evcil (hindi, tavuk, Beç Tavuğu, bıldırcın, sülün, kaz, ördek) ve yabani ( kuğu, kaz, ördek, martı, kutup martısı, bataklık kuşları) kanatlı hayvanlarda bulunmaktadır. Tavuk ve hindilerde İnfluenza‘ya bağlı ciddi hastalık problemleri yaşanırken, göç eden su kuşları özellikle de ördekler, diğerlerinden daha fazla virus saçarlar. İnfluenza virusları ayrıca kafes kuşlarından da tespit edilmiştir (muhabbet kuşu, kanarya, papağan vs). Şu ana kadar yapılan tespitler neticesinde A tipi; insan, domuz, at, balina, mink, fok, Amerikan vizonu ve kedigillerde enfeksiyon oluşturur.

8. Kuş gribi (Tavuk vebası, AI) Hastalığına sebeb olan influenza A viruslarının kaç alt tipi vardır?

Tavuk vebasına sebep olan A Tipi influenza virusunun yüzey antijenik protein yapısına göre iki grup altında toplam 144 alt tipte sınıflandırılmıştır. Birinci grup Hemagglutinin protein (HA) 16 farklı alt tip (H1-H16), diğer grup Neuraminidase protein (NA) yapısına göre farklı 9 alt tip (N1-N9) tespit edilmiştir. (Detaylı bilgi)

9. Kuş gribinde bulaşma nasıl olmaktadır ?

İnfekte hayvanların sekresyonları ile, özellikle dışkı ile direk temas,

Kontamine yem, su, ekipman ve kıyafetlerle,

Klinik olarak hastalık belirtilerini göstermeyen su ve deniz kuşlarıyla,

Kırık ve çatlak kontamine yumurtalar civcivleri kuluçka makinasında iken infekte edebilir.

10. Kuş gribinde inkübasyon(kuluçka) süresi ne kadardır?

Hastalığın Kantlılarda ki kuluçka süresi 3-5 gündür. Genellikle 24-36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1-7 gün (çoğunlukla 24-48 saat) içerisinde ölürler.

11. Kuş gribinde klinik belirtiler nelerdir?

Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal Yumurta verimi durma noktasına varacak şekilde şiddetle azalma, Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve morarma şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir. Ayaklarda morarma, solunum güçlüğü, burun deliklerinden grimsi kanlı akıntı, Kitle halinde ani ölümler (% 100'e varan), Hastalanan hayvanlar 1-7 gün arasında çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir.

12. Tavuk vebası (AI, kuş gribi) Teşhisinde Hangi Test Metotları Kullanılmakta ve Testler Ne kadar Sürede Sonuçlanmaktadır?

Test Metodu Gerekli Numuneler Testin Saptayacağı Etken Sonuç Alma Süresi
İmmünofloresan Taze doku (pankreas) Viral antijen 4 saat
İmmünohistokimya Formolde tespit edilmiş dokular Viral antijen 2 gün
Virüs izolasyonu

Dokular

Virüs

2–10 gün

HI, EM/İmmün EM ve Nörominidaz testi
ile virüs tanımlaması

 

Virüs izolatı

Spesifik antijenler

4 gün

 
Sürülerde ve çevre sürülerde seroloji:
  Alttip spesifik HI, grupspesifik ELISA/ AGID 		Serum Antikor 1 gün
Patojenite testleri: kanatlı eprüvasyonu Virüs izolatı Patojen ve virüsün patojenitesi 2–8 gün
PCR / Gen sekans tespiti Virüs izolatı RNA genomunda virulens markörleri

(işaretleyicileri)

 6-12 saat/ 2-3 gün

13. Hastalık kanatlı hayvanlardan insanlara geçer mi?

Hastalık bugüne kadar yalnızca, hasta kanatlılarla doğrudan ve yoğun ilişkide olan insanlara (çiftlik çalışanları, tavuk bakıcıları, horoz dövüşçüleri vb.) bulaşmıştır. Yoğun nüfusu olan yerlerde görülmüş olmasına rağmen, hastalığa 26 Mayıs 2006 tarihine kadar bütün dünyada 189 kişi hastalığa yakalanmış ve bu kişilerden 135 dolayında insanın ölmesi bunun önemli bir göstergesidir.

Bu konudaki endişeler, hastalıkla ilgili araştırmaların tamamlanmamış olmasından ve bazı teorik tıbbi tartışmalardan kaynaklanmaktadır.(Detaylı bilgi için Sağlık Bakanlığı)

14. Hastalıklı tavuk eti veya yumurtasını yiyen insanlara hastalık bulaşır mı?

İyi pişmemiş et veya yumurta mikroorganizmalar açısından her zaman bir risk unsurudur. Buna karşılık iyi pişmiş tavuk eti veya yumurtadan insana virüs bulaşması mümkün değildir. Çünkü merkez iç sıcaklığın 71 °C nin derecenin üzerindeki her ısıl işlem uygulanması H5N1 virusunu etkisiz hale getirmektedir. Başka bir deyişle tüketicilerin, kanatlı et ve yumurtanın tamamen piştiğine (ette pembe bölgelerin bulunmaması, yumurta beyaz ve sarısında akışkanlık olmaması/rafadan) emin olmaları gerekmektedir. Hastalıklı bile olsa, pişirilmiş bir tavuk eti veya yumurtasından bulaşan hiçbir vaka günümüze kadar rapor edilmemiştir.(Detaylı bilgi için Gıda Güvenliği Bölümümüz)

15. Hastalık insandan insana geçer mi?

Kuş gribinin insandan insana geçmesi de dünya genelinde görülmemiş bir vakadır. İnsan ölümlerinin çoğunun hastalıklı kümes hayvanları ile ve onların yer aldığı ortamlarla temas sonucu ortaya çıktığı bildirilmektedir. (Detaylı bilgi için Sağlık Bakanlığı)

16. Açıkta yetiştirilen kanatlıların hastalığın yayılmasında önemli bir etken olduğu doğru mu?

Kuş Gribi’nin görülme riskini artıran en önemli etmen açıkta yapılan kanatlı yetiştiriciliğidir. Göçmen kuşların yolları üzerinde bulunan ülkemizde bu şekilde yapılan yetiştiriciliğin bu hastalığın yayılmasına potansiyel olarak davetiye çıkardığı aşikardır.

Entegre tesislerde, denetimli bir şekilde yapılan tavukçulukta ise bu risk yok denecek kadar azdır. Çünkü Entegre tesislerde Biyogüvenlik önlemleri maksimum düzeyde alınmaktadır.

17. Evimizde beslediğim kanarya, muhabbet kuşu, papağan türü kuşlara hastalık bulaşır mı veya bunlardan insana hastalık geçer mi?

Evde beslenen kuşlara hastalık bulaşmaz, çünkü bulaşma çoğunlukla enfekte (bulaşık) hayvan, yem, su ve eşyalarla temasla olmaktadır. Bu nedenle gerekli özen gösterilen ev kuşları hastalığa yakalanmadığı gibi insana da bulaştırması söz konusu değildir. Ancak kuş gribinin görüldüğü ülkelerde unutulmamalıdır ki kanatlı hayvanlardan ve hayvan pazarlarından uzak durmak en önemli koruma yollarından biridir.

18. Açıkta yetiştirilen sağlıklı hayvanlar neden itlaf edilmektedir?

Hastalık görülen bir işletmenin çevresinde, yarı çapı 3 km lik bir alanda açıkta gezinen kanatlılar virustan olası etkileşimi göz önüne alınarak itlaf edilmektedir. yarıçapı 10 km lik alan ise gözlem altında tutulur.

19. Tavukçuluk sektörü hastalığa karşı ne gibi önlemler almaktadır?

Modern çiftlikler, biyogüvenlik tedbirlerine önem vermekte ve uygulamaktadır. Modern çiftlikler, konusunda uzman veteriner hekimlerin kontrolü altındadır,

20. Çiftlik veya kümeslerde alınan önlemler yeterli mi?

Bu konuda ciddi bir bilinç oluşmuş durumda. Ama diğer doğal afetlerde olduğu gibi insan hataları, ihmaller az da olsa olabilir. Herkesin, her kesimin bazı asgari kurallara uyması gerekiyor.

21. Tüketici tavuk ve yumurta yemeye devam edebilir mi?

Modern, entegre tesislerde yetiştirilen tavuklar risk altında değildir. Türkiye’deki üretimin çoğu da entegre firmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Markalı, ambalajlı tavuk eti ve yumurtaların satın alınması bir çok gıda kaynaklı hastalıkların önlenmesi bakımından önemli olduğu gibi avian influenza dan da korunmayı sağlayan önemli bir araç olduğu unutulmamalı.

Kaldı ki iyi pişmiş tavuk etinde virüs barınamamaktadır. Bu nedenle tüketicinin herhangi bir çekince duymasına gerek yoktur. Kanatlı ürünlerini pişirme esas ve usulleri hakkında detaylı bilgi için Gıda Güvenliği bölümümüze bakınız.

22. Tüketici yumurtayı yıkamalı mı?

Hayır, tüketici yumurtayı yıkamamalıdır. Yumurtaya çıplak elle dokunduğu zaman sadece ellerini sabunlu su ile yıkamalıdır. Temel hijyen kuralı olarak yemeklerin hazırlanması esnasında eldiven giyilmelidir. (Detaylı bilgi için Gıda Güvenliği Bölümümüz)

23. Tavuk vebası virüsü kanatlı etinde mevcutsa soğutma veya dondurma ile inaktive (etkisiz hale) etmek mümkünmüdür?

Hayır mümkün değildir. Soğutma veya dondurma yöntemleri etin tazeliğini koruduğu gibi bilinen bakteri ve virüsleri da korumaktadır.

24. İnsanlarda grip aşısı, kuş gribi'ni önlemede yeterli bir önlem olabilir mi?

İnsanlara yönelik olarak hali hazırda uygulanmakta olan grip aşılarının kuş gribi virüsü H5N1’i önleyici herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Ancak aşı geliştirme çalışmaları devam etmektedir. (Detaylı bilgi için Sağlık Bakanlığı)

25. Kantlılarda kuş gribi'ni karşı aşı var mı? aşı hastalığı önlemede yeterli bir önlem olabilir mi?

Evet, günümüzde inaktif homolog aşılar, inaktif heterolog aşılar ve rekombinant aşılar Avian Influenza ile mücadele ve korunmada kullanılmaktadır. Geçmişte; Tavuk vebasına (HPAI) karşı yapılan aşılamaların faydadan çok zarar verebileceği düşünülmekteydi.

Son yıllarda; biyogüvenlik kurallarının tam olarak uygulanmadığı ve kanatlı sayısının yüksek olduğu bölgelerde Avian Influenza salgınının ortaya çıkması durumunda enfeksiyonun yayılımını kontrol altına alabilmek için aşılardan yararlanılmaktadır.

26. Kanatlı dışkısı ile bulaşmış evimizin balkonunu, araç ve gereçlerimizi nasıl temizlemeliyiz?

Tek kullanımlık su sızdırmaz plastik eldiven takılarak sabun veya detrajanlı suyla temizlemeliyiz. (Detaylı bilgi için Kuş gribi koruma önerileri bölümümüz)

27. Evimizin balkonunda veya bahçemizde gördüğümüz ölü kanatlı vakalarında ne yapmalıyız?

Çıplak elle ölü kanatlılara dokunmayın (Detaylı bilgi için bakınız Yaban Hayatındaki Kuşlar bölümü)

28. Birkaç ölü kuş gördüğümde ne yapmalıyım?

Şayet bir veya birden fazla ölü kuğu/yabani kanatlı (ördek, kaz) görürseniz; aynı yerde aynı türden üçten fazla veya farklı türden beşten fazla ise mutlaka Tarım il ve ilçe Müdürlüklerine olay ve olay yeri hakkında detaylı bilgi veriniz

29. Köpeklere kuş gribi H5N1 virusu bulaşır mı?

H5N1’in köpek gibi diğer etçil hayvanlara(kurt,çakal vb.) da bulaşabileceğini onaylayacak veya bu sonucu çıkarmaya yol açacak her hangi bir bilgi bulunmamaktadır.

30. Kanatlılarda özelikle de yabani kuşlarda H5N1 kuş gribi virusu tespit edilen bölgelerde kedi ve köpeklerde ne tür tedbirler almalıyız ?

Enfekte olmuş olan kuşlarla veya bunların ölüleriyle teması olmuş olduğundan şüphe edilen bütün hasta veya ölü kedi ve köpeklerin veteriner denetiminden geçirilmesi veya otopsi yapılması gerekir. Hükümet veteriner hekimi tarafından gerekli görüldüğü takdirde daha ayrıntılı testler yapılabilir;

Evde bakılan etçil hayvanların, özellikle de kedilerin yabani kuşlarla teması engellenmelidir. Örneğin, kediler evde tutulmalı ve köpeklerin de dışarı çıkmaları durumunda tasma takılarak veya başka şekillerde sahipleri tarafından kontrol altında tutulmaları gerekir;

Ölü bulunan kedi ve köpeklere dokunulmamalı, gerekli otopsi ve diğer testlerin yapılabilmesi için veterinerlik yetkililerine haber verilmelidir

31. Avian influenza (Tavuk Vebası, kuş gribi, HPAI) hastalığına müdahale eden personelin (Vet. Hek, Tekniker, VST, İşçi, ) kendi sağlığını koruması için alması gereken tedbirler nelerdir?

a) Mihrak için ayrılmış banyo altyapısı bulunan tek bir oda tahsis edilmelidir

b) Bu odalara girecek kişilerin kullanması için Avrupa Birliği EN 149:2001 standartlarında onaylanmış FFP3 solunum maskesi. Kişi bu maskeyi çalışmaya başlamadan önce yüz yapısına uygunluğunu test etmelidir. Uygun olmayanlar kullanılmamalıdır.

c) Hastalıktan şüpheli veya bulaşmanın muhtemel olduğu vakalara müdahale eden tüm personel sıvı geçirmez özelikte vucudu iyi saran tulum ve elli iyice kavrayan eldivenler kullanmalıdır

d) El temizliğinde genel hijyen tedbirlerine özel bir önem verilmelidir.

e) Kuş gribine yakalanmış veya bundan şüpheli hayvanlarla temas eden bütün çalışanların koruyucu gözlük kullanmaları gerekmektedir.

f) Bütün hasta, ve hastalıktan veya bulaşmadan şüpheli hayvanlar ile tıbbi attıkların sızdırmaz tıbbı atık torba/çanta/konteynır lara konularak biogüvenlik tedbirleri kapsamında imha edilmesi gerekmektedir.

g) Hastalık halinde çevreye bulaşma ihtimali olan mekanların Hypochlorite(formalin, iyot bileşikleride olabilir) ile dezenfekte edilmesi gerekmektedir.

h) Hastalığa müdahele eden personelin çamaşırları hastalık bulaşanı olarak kabul edilmelidir.

ı) Tavuk vebası hastalığı çıkan bölgede “hasta veya ölmüş hayvanlarla” temasta olanlardan “bu hayvanları yemleyen, sulayan, atıklarını ve barınaklarını temizleyenlerle, gerekli korunma tedbirlerini almadan hayvanların itlafında veya ölü hayvanların bertaraf edilmesinde görev alanların” mutlaka İl Sağlık Müdürlüklerine müracaatı sağlanmalıdır.

Koruyucu materyal giyilirken

Koruyucu materyal çıkarılırken

Detaylı bilgi için İl Sağlık Müdürlükleri ile İl-İlçe Tarım Müdürlüklerine başvurabilirsiniz.

 

©KKGM - Akay Cad. No:3 Bakanlıklar/ANKARA   Tel: (009)-0312-4174176