T.C.
TARIM ve KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI
Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü
MAVİDİL
Mavidil, özellikle koyunlarda görülen sokucu sineklerle nakledilen viral bir hastalıktır. Mevsime bağlı olarak görülür, özellikle sokucu sineklerin sayısının arttığı rutubetli zamanlarla, yağmurlu yaz günleri hastalığın en çok görüldüğü zamanlardır. Bir sürüde hastalık şekillendiğinde, hayvanların büyük bir kısmı hastalanmasına rağmen ölüm daha az görülür. Ölümlerin yanı sıra et ve yapağıda kalite düşüklüğü nedeniyle ekonomik yönden önemli bir hastalıktır. Ancak kuzularda ölüm oranı yüksektir. Koyunlardan başka sığırlar, keçiler ve yabani gevişenler de hastalığa yakalanır.
Hastalığın etkeni, Reoviridea familyasından Orbivirus cinsi bir virus olup dünyada 24 antigenic serotipi tespit edilmiştir. Ülkemizde iki tip tespit edilmiştir.
Kimyasal ve Fiziksel ajanlara karşı dayanıklılığı
| Sıcaklık | :50°C/3 saat, 60°C/15 dakika |
| pH | : Sensitive pH<6,0 ve >8,0 de duyarlı |
| Kimyasal | : ß-propiolactone ile inaktive olmakta |
| Dezenfeksiyon | : iodophor ve fenol bileşikleri ile inaktive olmakta |
| Yaşam Süresi | : Ortamda protein varlığında uzun süre (örneğin 20 °C de saklanan kanda yıllarca) yaşayabilmektedir. |
Duyarlı hayvan Türleri
- Koyun; hastalığa karşı hassasiyet türlere göre değişmektedir. Örneğin merinoslar diğer koyun ırklarına göre çok daha duyarlıdır
- Sığır, keçi, tekhörgüçlü deve, evcil olmayan ruminantlar; genelikle enfeksiyon belirtilerini göstermezler.
Hastalığın Taşınması
Biyolojik vektör: Culicoides spp
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
|
 |
 |
Virus Kaynakları
1. Enfekte Culicoideler
2. Kan
3. Semen
Hastalığın Meydana Gelmesi
Virus yaklaşık olarak 40° Kuzey ve 35° Güney parelelleri arasında yer alan kısımdaki ülkelerde yayılma göstermektedir. Mavidil virusu Culicoides vektörünün mevcut olduğu bölgelerde varlığı serolojik olarak izlenebilir. (örneğin Afrika, Amerika, Avusturalya ve bazı güney Asya ve Okyanusya ülkelerinde) ancak klinik teşhisle birlikte virus izolasyonu sadece birkaç ülkede yapılmıştır.
Etken “Tatarcık” olarak bilinen sokucu sineklerin (Culicoides) hasta hayvandan emerek aldıkları kanda bulunur ve aynı sineğin sağlıklı bir hayvandan kan emmesi sonucu sağlam hayvana geçer. Bu sinekler özellikle yağmurlu yaz günlerinin ardındaki rutubetli gecelerde aktiftirler. Hasta boğaların spermalarıyla da virüs sağlıklı ineklere bulaşabilmektedir ki bulaşmada dikkat edilmesi gereken önemli yollardan biridir. Sığırlar belirgin bir hastalık belirtisi göstermeksizin virüsü kanlarında taşırlar ve hastalığın koyunlara bulaşmasında önemli rol oynarlar.
İnkübasyon süresi: 5-20 gündür
Etken sokucu sineklerin olmadığı zamanlarda dahi sığır kanında 14 hafta aktif olarak kalabilmektedir.
Koyunlarda mortalite oranı normalde düşüktür ancak bazı salgınlarda %10 nun altındadır.
Bulaşıcı değil.
Sokucu sinek tarafından kan emme sırasında etkeni alan hayvanda ilk belirtiler 7 gün sonra görülmeye başlar. Bu süre hayvanın ırkına ve bireysel direncine göre uzayıp kısalabilir. Örneğin merinoslar diğer koyun ırklarına göre çok daha duyarlıdır ve çok daha fazla etkilenir. Kuzular da koyunlardan daha duyarlıdır.
Akut Form:
Tipik bulguları şunlardır:
Aniden 40-42 o C ye varan ateş, depresyon
Ateşin başlamasından hemen sonra görülen dudak emme hareketleri,
Sindirim ve solunum mukozasında yangı, ödem, konjesyon, nekroz, erozyon, ülserasyon,
Dil ve dudak ödemleri dilde mavileşme,
Önce sulu sonra irinli burun akıntısı,
Ağızda ve burun girişinde ülser ve kabuklu yaralar, bunun sonucu solunum güçlüğü ve yem alınımının durması, pneumoni komplikasyonları
Ayakta coroner bant ve toynak laminasında konjesyon ve tırnak aralarında yaralara bağlı topallık
Lenf düğümlerinde hypertrophy, dalakta büyüme
Deride kırmızılıklar, yapağıda kırılma dökülme , zayıflama, kısırlık ve gelişme geriliği
Genç hayvanlarda ishal ve bulguların görülmeye başlanmasından 8-10 gün içinde ölüm.
Bazı durumlarda ölüm çok daha uzun zaman sonra görülebilir
Sığırlarda benzer belirtiler görülmekle birlikte belirtiler çok daha hafiftir, bazen fark edilmeyebilir. Ancak gebe ineklerde AH sendromu denilen anomalili buzağı doğumları ve ölü doğumlar da görülebilir.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Numuneler
Virus izolasyonu ve identifikasyonu:
Canlı hayvanlarda: Heparinli kan
Yeni ölmüş hayvanlarda : Dalak, karaciğer, kalp kanı, lenf düğümleri ve kırmızı kemik iliği
Abort ve congenital enfekte olmuş yeni doğan hayvanlarda: Yukarıdaki belirtilen numune alma örneklerine uygun alınır
Virolojik muayene için gönderilen materyalin herhangi bir kimyasal koruyucu konmadan soğuk zincirde mutlaka + 4°C de, dondurulmadan laboratuvara ulaştırılmalıdır
Klinik bulgular yani hastalığın belirtileri ve otopsi bulguları yol gösterici olsa da kesin teşhis ancak laboratuvar muayeneleri ile konabilir.
Ayırıcı teşhiste;
Bulaşıcı ektima
Şap
Işığa duyarlılık
Pneumonia
Polyarthritis, ayak iltihapları, ayak çürüklüğü,
Bitki zehirlenmeleri
PPR
Coenurosis
Geyiklerin epizootik hemorojik hastalığı
Laboratuvar Tanısı:
Virus İazolasyonu
Koyuna inokulasyon10-12 günlük embriyolu tavuk yumurtalarına intravasküler inokulasyon
Virus İdentifikasyon Testleri
Plak redüksiyon, Serum nötrölizasyonu
Serolojik Testler
Karşılaştırmalı elisa
Agar jel immunodiffüsion
Virus nötralizasyon
Komplement fixation
Hastalıkla mücadelenin esasını, karantina, hasta hayvanların imhası ve sokucu sineklerle mücadele ile birlikte aşılamalar teşkil eder.
Aşılar ilkbaharda ve kırkımdan 3-6 hafta önce uygulandığında daha fazla bağışıklık sağlar. Ancak aşının koçlarda geçici kısırlık yapması nedeniyle koçlar, koç katımından sonra aşılanmalıdır. Mavidil aşısı gebe hayvanlarda da yavru atmalara ve anomalili kuzu doğumlarına neden olduğundan gebe hayvanlara da aşı uygulaması tavsiye edilmez.
Hastalığı geçiren hayvanlar 2 yıl kadar bağışıklık kazanır. Bu hayvanlar ağız sütü (kolostrum) vasıtasıyla bağışıklığı sağlayan antikorlarını yavrularına da geçirebilirler. Bu yavrular 6 ay kadar bağışık kalırlar. Bu sebeple hastalığa karşı yapılan aşıların 6 aylıktan küçük kuzulara yapılmaması gerekir. Damızlıkta kullanılan boğa ve koçların özellikle suni tohumlamada kullanılanların belli zaman aralıklarıyla muayenelerinin yapılması ve Mavidil yönünden negatif olan hayvanların kullanılması gereklidir. Aksi taktirde hastalığın çok geniş sahalara yayılması önlenemeyecektir. Hastalığın tamamen ortadan kalkması, başka bir deyişle hastalığın eradikasyonu için hasta hayvanların kesime gönderilmesi de uygun bir çözümdür.
LİYOFİLİZE KOYUN MONOVALAN MAVİDİL AŞISI
Mavidil aşısı koyunların mavidil hastalığına karşı koyun böbreği hücre kültürlerinde hazırlanan canlı attenüe liyofilize bir aşıdır
UYGULAMA VE DOZ: Her yaş ve ağırlıktaki koyunlara deri altı yolla 1 ml uygulanır.
AMBALAJ ŞEKLİ: Aşı 100 dozluk şişelerde liyofilize olarak 100 ml sulandırma sıvısı ile birlikte ambalajlanmaktadır.
3285 sayılı Hayvan sağlığı ve Zabıtası Kanununu ile Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Genel hükümler dışında mavidil hastalığına ait spesifik mevzuat
"Mavidil Hastalığı
Madde 121 - Koyunlarda mavidil hastalığının çıktığını haber alan hükümet veteriner hekimi hastalık çıkan yere gelir ve hastalık çıkış raporunu düzenler. Hayvan sağlık zabıtası komisyonu hastalık çıkış kararı alır ve ilan eder.
a) Hasta ve hastalıktan şüpheli koyunlar ayrılır. Bulaşmadan şüpheliler ayrı bir yerde muhafaza altına alınır.
b) Mavidil hastalığının virüsünü sinekler taşıdığından hayvan ve hayvan barınakları ilaçlanır.
c) Hastalığın sağlamlara bulaşmasını önlemek için mümkünse koyun sürüleri alçak ova ve bataklık yerlerden yüksek yerlere götürülür. Hastalıksız hayvanlara aşı uygulanır.
d) Hayvanlar öğleden sonra ve geceleri kapalı yerlerde muhafaza edilir.
e) Karantina bölgesine dışarıdan koyun keçi ve sığır sokulması ve çıkarılması yasaktır. Aşılanmış koyunların bölgeye girmesine müsaade edilir.
f) Mavidil hastalığı çıkan veya çıkma ihtimali olan bölgelerdeki koyunlara Bakanlıkça düzenlenen programa göre koruyucu aşı uygulanır.
g) Mavidil hastalığında konulan karantina tedbirleri son iyileşme ve ölümden kırk gün sonra kaldırılır."
Detaylı bilgi için Uluslararası Salgın Hastalıklar Teşkilatının(OIE) web sayfası http://www.oie.int/eng/maladies/fiches/a_A090.htm